Ból kolana to jedna z najczęstszych przyczyn zgłoszenia się do poradni ortopedycznej. Część dolegliwości ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni, część wymaga diagnostyki obrazowej, a niektóre — pilnej interwencji. Poniżej opisuję, jak rozróżnić te sytuacje.
Kiedy można poczekać
Ból pojawiający się po nietypowo dużym wysiłku, po długim marszu lub po pierwszym treningu od dłuższego czasu, bez obrzęku i bez ograniczenia ruchu, zwykle mija w ciągu kilku dni. W tym czasie pomaga zmniejszenie obciążenia, chłodzenie okolicy i stopniowy powrót do aktywności.
Jeżeli jednak dolegliwości utrzymują się ponad 2–3 tygodnie albo wracają przy każdej próbie powrotu do aktywności, jest to sygnał do konsultacji.
Objawy wymagające pilnej oceny
- Niemożność obciążenia kończyny po urazie.
- Widoczna deformacja stawu lub kończyny.
- Szybko narastający obrzęk w ciągu pierwszych godzin po urazie — może wskazywać na krwiak śródstawowy. Obrzęk narastający bez urazu przemawia raczej za płynem wysiękowym w stawie — to właśnie pacjenci nazywają zwykle „wodą w kolanie”.
- Zaczerwienienie i ocieplenie stawu z gorączką.
- Zablokowanie kolana w zgięciu, bez możliwości pełnego wyprostu.
W tych sytuacjach właściwym miejscem jest szpitalny oddział ratunkowy lub izba przyjęć.
Co mówi lokalizacja bólu
Umiejscowienie dolegliwości zawęża listę możliwych przyczyn, choć nie zastępuje badania:
- Przednia część kolana, wokół rzepki — dolegliwości nasilające się przy schodzeniu ze schodów, wstawaniu z krzesła i długim siedzeniu ze zgiętymi kolanami. Często wiążą się z przeciążeniem stawu rzepkowo-udowego lub zaburzeniami toru ruchu rzepki.
- Szpara stawowa po stronie przyśrodkowej lub bocznej — punktowa tkliwość, uczucie przeskakiwania lub blokowania. Typowe dla uszkodzeń łąkotek i zmian zwyrodnieniowych.
- Uczucie niestabilności, uciekania kolana — kierunkuje ocenę na aparat więzadłowy, przede wszystkim więzadło krzyżowe przednie.
- Ból poniżej rzepki, w okolicy więzadła właściwego rzepki — tak zwane kolano skoczka, częste u osób uprawiających dyscypliny skocznościowe.
- Ból rozlany, poranna sztywność ustępująca po rozruszaniu — obraz sugerujący zmiany zwyrodnieniowe.
Ortopeda czy fizjoterapeuta — od kogo zacząć
To pytanie pojawia się na wizytach bardzo często. Praktyczne rozgraniczenie wygląda następująco:
Zacznij od ortopedy, gdy: doszło do urazu, występuje obrzęk lub wysięk, kolano blokuje się albo ucieka, ból wybudza w nocy, dolegliwości trwają długo mimo odpoczynku, albo gdy w przeszłości ten staw był operowany.
Fizjoterapia jest dobrym pierwszym krokiem, gdy dolegliwości mają charakter przeciążeniowy, narastały stopniowo, nie ma obrzęku i nie było urazu — na przykład przy bólu przedniego przedziału kolana u osoby zwiększającej ostatnio obciążenia treningowe.
W praktyce te ścieżki się uzupełniają. Rozpoznanie ortopedyczne wyznacza kierunek, a fizjoterapia jest w wielu przypadkach podstawową metodą leczenia — również po zabiegach operacyjnych.
Jakie badania mogą być potrzebne
- RTG — ocena kości, szpary stawowej, osi kończyny i zmian zwyrodnieniowych.
- USG narządu ruchu — ocena tkanek miękkich: ścięgien, kaletek, wysięku, torbieli. Badanie dynamiczne, wykonywane podczas wizyty, bez promieniowania.
- Rezonans magnetyczny — najdokładniejsza ocena łąkotek, więzadeł i chrząstki. Zlecany wtedy, gdy wynik może zmienić decyzję terapeutyczną.
- Tomografia komputerowa — przede wszystkim w ocenie złamań i planowaniu operacji.
Kolejność badań ustala lekarz po badaniu klinicznym. Rezonans wykonany bez wskazań często pokazuje zmiany, które nie odpowiadają za dolegliwości pacjenta — dlatego decyzja o jego zleceniu powinna wynikać z badania, a nie poprzedzać je.
Możliwe kierunki leczenia
W zależności od rozpoznania w grę wchodzą: modyfikacja obciążeń i rehabilitacja, leczenie farmakologiczne, leczenie iniekcyjne (m.in. kwas hialuronowy, osocze bogatopłytkowe, iniekcje sterydowe tzw ,,blokady”), zabiegi takie jak kriolezja w wybranych zespołach bólowych, a w części przypadków leczenie operacyjne. U osób młodszych jest to najczęściej artroskopia, natomiast u pacjentów starszych, z zaawansowanymi zmianami zwyrodnieniowymi, rozważa się endoprotezoplastykę stawu kolanowego. Każda z tych metod ma określone wskazania i ograniczenia, które omawiam z pacjentem przed podjęciem decyzji.
Zakres konsultacji i badań w poszczególnych lokalizacjach opisałem w sekcji Gdzie przyjmuję; informacje o poradni w Jarocinie zebrałem na stronie ortopeda Jarocin.
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O postępowaniu diagnostycznym i leczniczym decyduje lekarz po zbadaniu pacjenta.